Líbía: Að gera eða gera ekki – þar liggur efinn
Einar Steinn Valgarðsson | Mánudagur 21. mars 2011 | 1 aths
Það er ekki laust við að það renni á mann tvær grímur, nú þegar öryggisráð Sameinuðu þjóðanna hefur samþykkt refsiaðgerðir gagnvart Gaddafi, vill ákæra hann fyrir stríðsglæpi og loftárásir eru hafnar á Líbíu.
Illskárri kostur?
Uri Avnery skrifar áhugaverða grein um Líbíu og réttmæti íhlutunar. Þar segir hann m.a.: „FOR SOMEONE who was alive at the time of the Holocaust, especially for a Jew, there can be no doubt at all.“
Hann rifjar upp hvernig vestræn lýðræðisríki vildu ekki koma Spáni til varnar í borgarastríðinu 1936-9 og ruddu fasismanum þannig braut. Eins hvernig þau voru ekki tilbúin að varpa sprengjum á járnbrautarteinana sem leiddu til útrýmingabúða nasista eða jafna gasklefana og líkbrennsluofnana við jörðu. Allt eru þetta áleitnar spurningar sem enn í dag hefur ekki verið fyllilega svarað.
Avnery segir blákalt: „…in order to prevent genocide, I am ready to make a pact even with the devil.“
Þetta er djörf yfirlýsing og sýnist sitt hverjum. Þegar ráðamenn standa frammi fyrir slíkri ákvörðun mun hún hafa afgerandi afleiðingar, hvor póllinn sem tekinn er.
Ég set sjálfur helst spurningamerki við Júgóslavíu af dæmum Avnerys. Áætlað er að á bilinu 489-528 borgarar hafi verið drepnir í árásum NATO.
Þetta vekur allt áleitnar siðferðislegar spurningar. Er hægt að réttlæta þau dráp með þjóðarmorðum sem Milosevic fyrirskipaði? Reyndar hef ég heyrt efasemdarraddir með fjölda hinna drepnu en ég játa að ég þekki ekki það náið til málsins að ég geti fellt dóm á það. Mér finnst það hins vegar strámaður hjá Avnery, og honum síður til sóma, að láta eins og mótmælin gegn stuðningi hans við árásirnar hafi bara verið út af því að NATO hafi verið svo vond samtök. Tel líklegra að mannfall óbreyttra borgara hafi verið ofar í huga.
Löng og blóðug stríð í Írak og Afghanistan koma í hugann, enn sér ekki fyrir enda þeirra. Maður óttast sannarlega að sagan geti líka endurtekið sig á þann hátt.
En hverjir eru afarkostirnir? Á að horfa á slátrunina og aðhafast ekkert? Á að grípa inn í og eiga á hættu að valda slátrun með aðgerðum sínum? Ef fjöldamorð eru framin og jafnvel talin hætta á þjóðarmorði, hversu langt nær þá hugmyndin um að ekki beri að grípa inn í? Hversu lengi er hægt að kalla þetta bara „innanríkismál“ sem öðrum löndum beri að láta afskiptalaust?
Reiði goðanna
Reiði goðanna, svo vísað sé í Snorra goða við kristnitökuna, er á hinn bóginn vegar valkvæm og stjórnast af hagsmunum. Þögn öryggisráðsins í alvarlegum málum gegnum tíðina er æpandi.
Ég leyfi mér að vitna í bókina Píslarvottar nútímans – Samspil trúar og stjórnmála í Írak og Íran eftir hinn ágæta Mið-Austurlandafræðing Magnús Þorkel Bernharðsson (bls. 167-8):
„Við innrásina í Kúveit vonaðist Saddam Husayn vafalítið til að alþjóðasamfélagið myndi bregðast við eins og það gerði þegar hann réðst inn í Íran árið 1980, það er með því að gera ekki neitt. Hugsanlegt er að meginmarkmið hans með árásinni hafi verið að bæta samningsstöðu sína gagnvart Sádi-Arabíu; með Kúveit á valdi sínu taldi hann ef til vill líklegra að hann gæti samið um jákvæðari fyrirgreiðslu hjá Sádi-Arabíu.
Kannski hafði Husayn eitthvað fyrir sér í því að alþjóðasamfélagið myndi láta innrás í Kúveit sig litlu varða. Fyrir innrásina hafði hann rætt við nokkra leiðtoga arabaríkjanna og einnig hitt sendiherra Bandaríkjanna í Írak, April Glaspie, að máli hinn 25. júlí 1990. Tvennum sögum fer af því hvað gerðist á þessum fræga fundi en utanríkisráðuneyti Íraka gerði opinbera fundargerðina þar sem fram kom að Glaspie hefði sagt við Husayn að Bandaríkjastjórn tæki ekki afstöðu til innbyrðis deilna araba. Fyrir Husayn virtist þetta jafngilda því að Bandaríkjastjórn væri að gefa honum grænt ljós á að ráðast inn í Kúveit.
En þegar viðbrögð alþjóðasamfélagsins eru annars vegar skiptir miklu máli hvort verið sé að gera árás á Jón eða séra Jón. Eða í þessu tilfelli hvort verið sé að gera árás á Ayatollah eða ekki. Þegar Husayn réðst á Íran sem var undir stjórn Ayatollah Khomeinis var það aukaatriði að Íran var sjálfstæð þjóð og mikilvægt olíuframleiðsluríki. En þegar komið var að smáríkinu Kúveit, sem einnig var sjálfstæð þjóð og olíuframleiðandi, létu viðbrögð alþjóðasamfélagsins ekki á sér standa.“
Það er þá vert að geta þess að þær 13 ára efnahagsþvinganirnar sem Sameinuðu þjóðirnar settu á Írak í kjölfarið, urðu til þess að ungbarnadauði, fimm ára og yngri jókst um fimm milljónir, að ekki sé talað um stöðugar loftárásir af hálfu bandaríska hersins, skv. fulltrúa breska varnamálaráðuneytisins í Times í júní var varpað um fimm tonnum af sprengiefni á Írak mánaðarlega. Hvar var þá t.d. krafan um að Madeleine Albright yrði látin svara til saka fyrir stríðglæpi? Þegar hún var varnarmálarðherra í ríkisstjórn Clintons knúði hún fram þessar þvinganir. Hverju reiddust goðin þá?
Í kjölfar innrásar „Bandalags hinna viljugu“ í Írak, í trássi við alþjóðalög, stríðs sem áætlað era ð hafi orðið yfir milljón manns að bana og reyndist byggt á blekkingum – hvar var þá krafa öryggisráðsins um að upphafsmenn stríðsins yrðu látnir svara til saka fyrir stríðsglæpi? Tony Blair er meira að segja núna sérstakur fulltrúi Sameinuðu þjóðanna í Mið-Austurlöndum. Hverju reiddust goðin þá?
Ariel Sharon gaf morðþyrstum falangistasveitum lausan tauminn að ráðast inn í Sabra og Shatila-flóttamannabúðir Palestíumanna í Líbanon, þar sem engan vopnaðan Palestíumann var að finna, en eldra fólk, konur og börn voru myrt á hrottalegasta hátt, oft eftir að var búið að nauðga þeim. Tölur fórnarlamba eru ekki nákvæmar, en það virðist óhætt að áætla að ekki færri en 800 og kannski svo margir sem 2000 hafi verið myrtir. Sharon þurfti að segja af sér sem varnarmálaráðherra eftir mikla reiði í Ísrael en gat þó snúið aftur síðar sem forsætisráðherra. Hvar var þá krafa öryggisráðsins um að Sharon yrði sóttur til saka fyrir stríðsglæpi? Hvar voru efnahagsþvinganir gegn Ísrael? Hverju reiddust goðin þá?
Áður en uppreisnin í Egyptalandi hófst, hvar var þá fordæming Bandaríkjanna gegn Mubarak og stjórn hans? Bandaríkin studdu hann þvert á móti pólitískt, efnahagslega og hernaðarlega. Hverju reiddust goðin þá?
Bandaríkin hefur stutt við fleiri stjórnir eins og í Sádi-Arabíu, Ísrael, sem heldur uppi grimmúðlegu hernámi gagnvart palestínsku þjóðinni, og Evrópa hefur tekið þátt í því, ýmist beint eða óbeint, t.a.m. með efnahagsþvingunum í kjölfar kosningasigurs Hamas og með herkvínni á Gaza. Hverju reiddust goðin þá?
Sannleikurinn er því miður sá að öryggisráð Sameinuðu þjóðanna bregst aðeins við ef það þykir aðilum þess í hag. Sterkir hagsmunaaðilar beita völdum sem þeir hafa í eigin hag. Neitunarvaldinu hefur ótal sinnum verið beitt gegn því að fólk fái að njóta grundvallarréttinda og að fólk þurfi að svara til saka fyrir ódæði, ef það eru „okkar skíthælar“ sem eiga í hlut. Fordæmingar öryggisráðsins geta í sjálfu sér verið réttar, en fyrirvara skal hafa á því að þar fylgi hugur máli. Þegar öryggisráðið talar um frelsi, lýðræði, mannréttindi og refsiaðgerðir er því full ástæða, í ljósi sögunnar, að kveikja á viðvörunarljósum og spyrja sig qui bono – hver hagnast?
En hvað á þá að gera?
Ég verð að játa að ég veit það ekki. Ég veit að það er verið að slátra fólki í hrönnum. Ég veit að leiðtoginn sem fyrirskipar það er blóðþyrstur, virðist hálf- eða algeggjaður og hefur lýst því yfir að hann muni berjast til síðasta blóðdropa. Ég veit ekki hvort það muni boða betri tíð ef uppreisnarmenn sigra. Ég veit ekki hvort það muni boða betri tíð að Bandamenn skerist í leikinn en ég geri mér litlar grillur um heilindi þeirra og Írak og Afghanistan eru ekki uppörvandi fordæmi og vel gæti orðið að ástandið yrði verra. Ég veit að pólitískir, hernaðarlegir og viðskiptalegir hagsmunir vega þyngra í alþjóðastjórnmálum en mannslíf og mannréttindi. Hvort aðstæðurnar nú réttlæta íhlutun eða ekki veit ég ekki heldur. Ef brjálæðingur er stöðvaður í að slátra fólki, er þá hættandi á að gera samning við djöfulinn, að því gefnu að við vitum að brjálæðingurinn verði stöðvaður? Eigum við hér við „hið illa afl sem gerir gott“ eins og í Meistaranum og Margarítu?
Ég er hræddur um að hvorugur kosturinn sé góður. Fólki verður slátrað. Hvort það verða fleiri eða færri eftir því hvor póllinn er tekinn veit ég ekki. Ég get í besta falli vonað. Ég nýt þeirra forréttinda að sitja öruggur í vernduðu umhverfi í Reykjavík og veit að ákvarðanir mínar hafa ekki áhrif á líf fólks. Fólkið í Líbíu nýtur því miður ekki þeirra forréttinda gagnvart ákvörðunum ráðamanna. Stefna þeirra síðarnefndu mun hafa áhrif um ókomna tíð. Megi hún fremur verða til blessunar en böls. Megi svo sá dagur einhvertíma koma að mannslíf og mannréttindi verði raunverulega metin hærra en pólitík, hernaður og viðskiptahagsmunir.
Deila á FacebookEin aths við „Líbía: Að gera eða gera ekki – þar liggur efinn“
Athugasemd
 |
Leita
Viðburðir
Flokkar
- Flokkar
Mánudagur 21. mars 2011 @ 22:18
Skálkarnir í Nató að ráðast á skálkinn Gaddafi og ég sé heldur ekki hvers vegna Benghazi-leiðtogarnir ættu að vera boðberar betri tíma. Ég man ekki hvenær afskipti heimsvaldasinna hjálpuðu síðast nokkrum öðrum en þeim sjálfum. Og hver trúir mönnum/öflum sem þykjast vera að beita sér fyrir lýðræði og mannréttindum í Líbýu, þegar sömu menn/öfl berjast gegn lýðræði og mannréttindum í Írak, Afganistan, Bahrein, Palestínu o.s.frv.? Nei, hér er köld hagsmunabarátta á ferðinni eins og fyrri daginn. Vesturveldin ætla að brjóta gömlu nýlenduna Líbýu undir sig á nýjan leik.